THỐNG KÊ TRUY CẬP
Số người đang online: 56
Số lượt truy cập: 7486340
QUẢNG CÁO
Tìm hiểu nét văn hoá của người Bru Vân Kiều 16/02/2012 2:27:53 CH
Người Bru-Vân Kiều yêu văn nghệ và có vốn văn nghệ cổ truyền quý báu. Trong đời sống văn hóa tinh thần của mình, văn hóa, văn nghệ luôn là một phần quan trọng. Văn nghệ dân gian ở các bản người Vân Kiều nói chung chủ yếu là hát đối, hò, chà chấp (lối vừa hát vừa kể) rất phổ biến, hát ru con. Hát đối dùng khi nam nữ đi Sim, khi giao lưu văn nghệ hoặc các dịp vui. Hò lỉa thường được cất lên trong quá trình lao động lĩa gỗ. Hát ru con được các bà mẹ sử dụng để ru con ngủ.

Hát đối:

Thể  loại hát đối ngày nay rất  ít được sử dụng hầu như chỉ còn trong tiềm thức của lớp  trung niên hoặc cụ già. Những bài hát đối bằng  tiếng Vân Kiều rất khó dịch sang  tiếng Việt. Lời bài hát thường dùng cách ví von nói về tình yêu đôi lứa, ứng xử trong xã hội. 

“…Khi bắt đầu tìm hiểu, 2 bên cha mệ không muốn em yêu anh, nhưng thật lòng em rất yêu anh, em đã đợi anh nhưng anh không muốn, nay em đi đường em, anh đi đường anh…Có những  đêm  trăng  sáng  em  đã  nhớ  đến  anh,  anh  làm  sao    biết,  khi  nào  anh  nhớ  tới em…” (Nguồn: Mệ Chiêm Bến Đường – Trường Sơn)

Hát ru:

Là một loại hình đặc trưng, nổi bật nhất trong văn nghệ dân gian Bru Vân Kiều. Hò ru con chứa đựng câu ca dao, dân ca nội dung phong phú. Vì hát ru chủ yếu là để ru con nên giọng điệu phải trầm  lắng, khoan thai, tính truyền cảm cao, người hát luôn thể hiện một tình yêu thương đối với đứa con của mình: 

“Hà…hà…ơi…Ru con con ngủ cho ngoan, cha con đi bộ đội, con ở nhà với mạ một mình, con nghe lời ru của mạ con ngủ cho ngoan…”

Hoặc: 

“Hà…hà…ơi…Ru con con ngủ cho ngoan

Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu

Mua trầu phải mở trầu ra

Một là thuốc độc hai là mặn vôi 4

Mua vôi chợ quán, chợ cầu

Mua cau chợ đợi, mua trầu chợ mai... »

Hò Lỉa :

  lẽ do nguồn gốc trước đây người Vân Kiều sống phụ  thuộc vào rừng, các hoạt động trong rừng khá nặng nhọc và chiếm nhiều thời gian nên sinh ra  lọai hò Lỉa ? Người ta dùng    này  để  tăng  thêm  sức mạnh  tức  thời  cho  con  Trâu  khi  lỉa  gỗ  trên  rừng.  Lối  hò thường ngắt quãng để cho Trâu dật từng nấc đến khi lên được dốc: 

« Hò lê...dật lên đi...hô...ô...núi cao lòng ta cao hơn núi...dật lên đi...về tới nhà cho ăn cỏ no bụng...lên...lên.... »

« Hò lên...dật đi, cố gắng ngày này ngày mai nghỉ...lên ngày mai về xuống suối  tắm mát, lên

rừng ăn cỏ non tươi...lên... »

Ngày nay, cũng như Hát ru, hát đối, Hò Lỉa hầu như không còn tồn tại trong dân gian. Các cụ già  lưu giữ  loại hình văn nghệ này  trong ký ức như một kỷ niệm mà chỉ được kể  ra khi có người muốn quan tâm tìm hiểu. Lời hát ru hay hò, đối hầu như không có hình thức truyền lại cho con cháu. Ngày  nay, chị  em phụ  nữ Vân Kiều không hát  ru con bằng những giai điệu trầm ấm của dân  tộc mình. Thanh niên đi Sim cũng không hát đối. Các cuộc vui như đám cưới họ hát nhạc  trẻ, những bài sôi động. Hò Lỉa  thì đã chìm hẳn  trong ký ức của già bản.

Hiện nay, những người được coi như nghệ nhân  tại các bản  rất  ít,  thậm chí những bài hát, điệu múa đàn dần bị mất đi theo thời gian.Vì vậy, xây dựng đội văn nghệ một phần là bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc của người Vân Kiều .

Các điệu múa, nhạc cụ:

Bên cạnh các  loại dân ca, hò vè, nhạc cụ và các điệu múa  luôn đi cùng  trong đời sống văn hóa  tinh  thần, nó như gia vị của cuộc sống,  làm  giảm vị nặng nhọc, vất vả của cuộc sống, tăng thêm tinh thần lạc quan và thay cho lời bày tỏ nỗi lòng chân thành nhất.

Điệu múa của người Vân Kiều chủ yếu  là múa vòng. Nghĩa  là nhiều người xếp  thành vòng tròn có thể cầm  tay nhau nhảy xung quanh đống  lửa hoặc mộ người chết. Múa vòng không quy định số người, càng nhiều người tham gia càng vui. Nó thịnh hành trong các dịp vui của dân  làng như  lễ cúng  làng,  lễ cúng  lấp  lỗ,  lễ đám chay, đám cưới. Trong đám chay/đám ma người ta nhảy vòng quanh mộ hoặc quan tài người chết với ý nghĩa vui cùng người chết  lần cuối trước khi giã từ vĩnh viễn làng bản. 

Ngày nay, múa vòng vẫn còn thịnh hành trong các dịp tết, lễ vui của dân làng. Múa vòng thể hiện sự bình đẳng nam nữ và đoàn kết cao.

Nhạc  cụ: 

Nhạc  cụ    nhiều  loại: Thanh  la,  chiêng  núm,  (amam,  ta-riềm, Khơ-lúi),  đàn (achung, pơ-kua...), Sáo, Pi, Khèn  lào, Còi. Ngoài  ra, họ cũng sử dụng một số nhạc cụ của người Kinh như : Nhị, Trống, Xập xẻng. 

Sáo:

Được làm bằng các ống Lồ Ô có chiều dài khoảng 60 phân. Các mắt của ống nứa được đục thủng tạo thành một ống rỗng. Riêng mắt cuối cùng được giữ nguyên  làm  lá chắn. Trên mỗi ống khoan 5-7 lỗ. Các lỗ đó có thứ tự là đồ, rê, mi, pha, son, la. Các lỗ thường nằm gần nhau, cách nhau 2cm. Lỗ được dùng để  thổi cách 6 lỗ còn  lại khoảng 10  -20cm. Sáo được người già bản Khe Dây, bản Lâm Ninh rất ưa chuộng. Sáo dùng thổi trong các dịp lễ hội của làng. 

Trống, chiêng (thanh la), Nhị:

Đây là những nhạc cụ phổ biến nhất, có thể tìm thấy ở tất cả bản Vân Kiều. Các nhạc cụ này chủ yếu dùng  trong các đám chay, đám hội  làng. Phải nói rằng đây không phải là những nhạc cụ do tự tay người Vân Kiều làm ra mà được đưa và đúc ở  dưới  xuôi,  nhưng  đã    gia  đình Vân Kiều,  đặc  biệt  các  hộ  khá  giả  đều  phải    chiêng 5 (thanh  la). Thanh La không  treo ở  trên bờ vách như của người Mường mà họ úp ngay dưới mặt sàn nhà. Thanh La dùng cả trong đám khóc  lẫn đám cười. Đôi trai gái  làm  lễ thành hôn người  ta cũng dóng một hồi chiêng. Tiễn  người  đi  về  thế giới  bên kia người  ta cũng dóng chiêng. Khi gõ chiêng có thể gõ bằng tay có thể dùng đùi có bọc vải. Người gõ chiêng là nam giới, họ vừa gõ vừa nhảy. Có  thể nói âm  thanh của chiêng có sức đồng vọng rất  lớn có  thể làm người  ta vui, có thể  làm người  ta buồn quan  trọng hơn nó  là một phần  tâm hồn của  tộc người. So với các nhạc cụ khác, chiêng dường như có sức sống lâu bền hơn. Ngày nay, thanh niên Vân Kiều ở bản rất  ít người biết thổi sáo, đánh chiêng, không ai dùng Pi, hay Nhị,  thứ nhạc cụ này đa số là người già và thế hệ trung niên chơi. Tuy nhiên cũng chưa thể nói có thể mất đi trong một thập kỷ tới.  Trống được  làm bằng da  trâu, kích  th ước  tuỳ  thuộc vào sở  thích.   Nhiều người biết được cách đánh tr ống, đặc biệt là thế hệ trung niên.

Trang phục: 

Trang phục truyền thống của người Bru Vân Kiều trước đây là Khố - Áo - Váy. Với đặc điểm áo nữ xẻ ngực màu chàm đen và hàng kim  loại bạc  tròn đính ở mép cổ và hai bên nẹp áo. Váy trang trí theo các mảng lớn trong bố cục dải ngang. 

Trang phục nam:

Nam để tóc dài, búi tóc, ở trần, đóng khố. Trước đây thường  lấy vỏ cây sui làm khố, áo. 

Trang phục nữ:

Gái chưa chồng búi tóc về bên trái, sau khi lấy chồng búi tóc trên đỉnh đầu. Trước đây phụ nữ ở  trần, mặc váy. Váy  trước đây không dài  thường qua gối 20-25 cm. Có nhóm mặc  áo  chui  đầu,  không  tay,  cổ  khoét  hình  tròn  hoặc  vuông. Có  nhóm  nữ  đội  khăn bằng vải quấn  thành nhiều vòng  trên đầu rồi  thả sau gáy, cổ đeo hạt cườm, mặc áo cánh xẻ ngực, dài tay màu chàm cổ và hai nẹp trước áo có đính các 'đồng tiền' bạc nhỏ màu sáng, nổi bật trên nền chàm đen tạo nên một cá tính về phong cách thẩm mỹ riêng trong diện mạo trang phục các dân tộc Việt Nam. 

Một số biến đổi trong trang phục:

 Kiểu trang phục trên đây hiện nay chỉ còn trong sách vở. Người Vân Kiều có  thể chia  thành hai nhóm: Nhóm  thanh niên trở xuống ăn mặc bình thường như người Kinh, nhóm người già phụ nữ mặc váy lào, áo sơmi, nam giới mặc giống người kinh. Một số bản khi ra ngoài, ngày  lễ mặc áo quần bình thường. Trang phục ngày lễ. Thầy cúng có bộ trang phục riêng nhưng trong các dịp cúng như lễ lấp lỗ, ăn cơm mới, cầu bồng cầu chén hiện nay họ cũng mặc quần áo  tây bình  thường.

Như thế để thấy rằng, trang phục của người Vân Kiều không chỉ thay đổi về chất liệu nữa mà thay đổi hoàn toàn về kiểu cách ăn mặc. Họ ưa dùng đồ may sẵn, đặc biệt váy lào. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn rất thích đeo hạt cườm hoặc các loại vòng nhựa, bạc trang sức.

Sưu tầm
TÌM KIẾM


Hỗ trợ trực tuyến
™Lê Văn Bình™
™Lê Văn Bình™
Hiệu trưởng - 0888539577
Hà Văn Đông
Hà Văn Đông
P. Hiệu trưởng - 0913690289
Lê Duy Lộc
Lê Duy Lộc
P. Hiệu trưởng - 0914749929
ĐĂNG NHẬP

Tên đăng nhập
Mật khẩu
HÌNH ẢNH
LIÊN KẾT WEBSITE


TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ - HUYỆN LỆ THỦY - TỈNH QUẢNG BÌNH
Điện thoại: 0232.3962810 - Email: ptdtnoitru@lethuy.edu.vn
Developed by Phạm Xuân Cường. Tel: 0912.037911 - Mail: cuonggiaoduc@gmail.com